Creativiteit en Stemming

BLOEMEN VAN EEN ZIEKTE .... Een culturele reis door de eeuwen met de manisch-depressieve ziel. We beginnen met Aristoteles die ruim twee millennia geleden al schreef over de relatie tussen stemmingswisseling en uitzonderlijke prestatie. Zijn voorbeeld: Ajax, de Griekse held die zich zelf doodde. ...... Dichterbij laten Vincent van Gogh en Winston Churchill zien hoe stemmingen en creativiteit samen gaan...... Dan luisteren we naar Nietzsche en Goethe Himmelhochjauchszend, zum Tode betrubt'; de Bijbelse David, en de 'zieke bloemen' van Baudelaire. Hun 'bipolaire' verzen volgen elkaar op van lichte naar diepe depressie, naar hypomanie en soms manie... Tegenwoordig zijn er gelukkig medicijnen die de tragiek van deze ziekte minimaliseren en toch ruimte bieden aan creativiteit. Bestellen

Interview met Marlies

BLOEMEN VAN EEN ZIEKTE Marlies ter Borg Interview met Henk Steenhuis van Trouw ,,Ik heb mij geschaamd voor mijn ziekte. Met een gebroken been ga je naar de dokter. Maar als je eigen persoonlijkheid verandert van 'himmelhoch jauchzend' tot dodelijk bedroefd begrijp je niet eens dat je ziek bent." ....

Lees meer…

Een standbeeld voor mevrouw van Gogh

Vincent van Gogh, Pieta, 1890, Van Gogh Museum Vincent heeft Jezus afgebeeld met een rode baard, zoals hijzelf had. Het kan gelezen worden als een uitbeelding van een diepe depressie waardoor het slachtoffer in coma raakt. Het is een hoopvol schilderij. Jezus zal na drie dagen hel, uit de dood opstaan, zoals Vincent zelf telkens weer opstond uit een diepe depressie. Dit schilderij zou als een monument voor zijn moeder beschouwd kunnen worden. Vincent van Gogh, De Moeder van de Kunstenaar, Arles, Oktober, 1888, Norton Simon Museum Geschilderd naar een foto. Van Gogh schrijft aan broer Theo: 'Ik maak voor mijzelf een portret van moeder...in een harmonie van kleuren, zoals ik haar zie in mijn herinnering.' ....

Lees meer…

De lachende en de huilende filosoof

Democritus, de lachende filosoof en Heraclitus, de huilende filosoof Twee polen van de melancholie. In de Gouden eeuwe werden ze vaak samen in beeld gebracht. Hier door Pieter Paul Rubens, 1635-37 Prado museum, Madrid ....

Lees meer…

De zelfdoding van Ajax

Het is altijd schokkend als een suksesvol mens met een gezin zich zelf het leven ontneemt. Toch komt dit al sinds de oudheid voor. De beroemdste was de held Ajax, naar wie nu nog voetbalclubs genoemd worden. De meeste mensen weten niet dat Ajax slachtoffer was van suicide. In de Oudheid was zijn verhaal bekend. Aristoteles noemt hem in zijn boekje Over Melancholie als een uitzonderlijk presterende melancholicus. Dat woord duidde toen op een ernstige bipolaire stemmingsstoornis, te vergelijken met wat tegenwoordig de bipolaire of manisch-depressieve stoornis heet. 5-15% van de slachtoffers van deze ziekte overlijdt door zelfdoding. De mythische Ajax was één van hen. Zijn verhaal staat in het pas verschenen boek BLOEMEN VAN EEN ZIEKTE. Op deze site zien wij afbeeldingen en luisteren naar de dodenmars uit de klassieke tijd. De zelfdoding van Ajax in zwart geschilderd op Griekse vaas door Exekias, ± 550-530 v.Chr. De held plant zijn zwaard stevig in de grond om zichzelf er op te storten. Ajax door zijn eigen zwaard doorboord, Etrurische vaas 400-350 v. Chr. Brits Museum In Galerie Melancholie staat een beeld van Ajax in de melancholische pose. ....

Lees meer…

Saturnus verorbert zijn eigen zoon

Saturnus verslindt zijn eigen kinderen (veelzeggend eerst het hoofd) Francisco José de Goya, 1820-23, Prado, Madrid Tussen 1819 en 1823 maakte Goya een serie schilderijen op de muren van zijn villa Quinto del Sordo. Allen beelden verschirikkelijke scenes uit. Ze worden nu zijn 'zwarte schilderijen'genoemd. Dit verwijst naar zijn psychische toestand in die periode. ....

Lees meer…

De Denker en de Hel

De Denker boven de Poorten van de Hel, Auguste Rodin, 1880 Van de Denker zijn vele vooral bronzen afgietsels gemaakt. Deze (rechts) is te vinden in het Singer Museum, Laren. Rodin heeft de Denker afgebeeld in de typische melancholieke pose, hoofd in de hand. Hij is niet zomaar een denker, maar een melancholicus. Daarom heeft Rodin de Denker ook geplaatst boven de Hel, om hem heen getormenteerde zielen, (links). Zijn beeldhouwwerk van de Hel is geïnspireerd is door het gedicht De Hel van Dante. Daar staat boven de poorten van de Hel dit opschrift. Laat alle hoop varen, gij die hier binnengaat! Rodin liep met de Hel van Dante op zak ....

Lees meer…

Maria Magdalena 'patient' van Jezus

Links: Noli me Tangere, (raak mij niet aan), Scenes ui het Leven van Christus, wederopstanding, Giotto di Bondone 1304-06, fresco, Cappella Scrovegni (Arena Chapel), Padua van Giotto Rechts Melancholia: Maria Magdalena, Hendrik ter Brugghen, 1627 Lees de file JEZUS ALS MEELEVEND THERAPEUT ook in BLOEMEN VAN EEN ZIEKTE ....

Lees meer…

Bloemen van een Ziekte- recensies

UIT PLUSMINUS het blad van de vereniging van Manisch-depressieven en hun omgeving VMDB Na lang uitverkocht te zijn geweest, is "Bloemen van een ziekte" van filosofe Marlies ter Borg weer verkrijgbaar. Het boek, dat de creatieve, extatische kant van de bipolaire ziekte wil benadrukken, is grofweg op te delen in twee stukken. Het start met een diepgravende, wat droge filosofische verhandeling over melancholici door de eeuwen heen. Uitgaand van Aristoteles wordt de oud-Griekse theorie over de melaina chole, de zwarte gal uiteen gezet. Deze zwarte gal veroorzaakt in koude toestand diepe neerslachtigheid, maar als ze verhit raakt is er sprake van manie. Middels klassieke "gekke" helden als Ajax, Hercules en Cassandra en gretig citerend uit de originele bronnen toont Ter Borg aan dat het verband tussen bipolariteit en uitzonderlijke kwaliteiten zo oud als de geschiedenis is. Uit de meer recente geschiedenis komen Vincent van Gogh. Virginia Woolf en Winston Churchill aan bod. Ter Borg doet geen definitieve medische uitspraken, iemand als Van Gogh wordt immers door talloze patiëntengroepen geclaimd als schoolvoorbeeld van 'hun' ziekte. Uit geschiedenis en brieven weet ze echter aannemelijk te maken dat Van Gogh waarschijnlijk, en Woolf en Churchill vrijwel zeker bipolair waren. Ter Borg laat daarnaast zien dat depressie, door velen als verspilde tijd beschouwd, onderdeel van een creatieve cyclus kan zijn. Een tijd om de wildgroei van hypomane ideeën bij te snoeien en uit te werken. Het tweede deel, en wat mij betreft het mooiste, is een reis van de diepste dalen van depressie naar de hoogste toppen van hypomaan geluk en weer terug naar beneden, aan de hand van een eclectische verzameling citaten uit de wereldliteratuur. Puttend uit de woorden van Koning David, via Goethe, Poesjkin, Baudelaire en Emily Dickinson, laat Marlies ons zien dat we niet alleen zijn in onze privé ellende. De grootste geesten werden erdoor gekweld. We zijn dan misschien geen kunstenaars, maar in de diepste dalen en op onze hoogste pieken we bevinden we ons in goed gezelschap. Dit boek is één grote reis van herkenning en troost is. Met prachtige poëzie en filosofische reflectie wordt je een hart onder de bipolaire riem gestoken. Medisch Contact De bipolaire stoornis wordt bekeken vanuit drie invalshoeken: de filosofische, de medisch-therapeutische en de existentieel-poëtische. Het boek is een herkenning voor mensen met een bipolaire stoornis en verschaft inzicht aan mensen die er van buitenaf mee te maken hebben. De cover en de titel zijn weldoordacht gekozen. ....

Lees meer…

De Melancholieke Houding- van Gogh

De denker van Rodin rug aan rug met Dr Gachet, de arts van van Gogh. Ze zitten allebei in een 'melancholieke houding'. Rodin kijkt omlaag in de melancholieke hel. Vincent vond zijn arts tenminste even melancholiek als hijzelf en zijn broer. Zie hoe door de eeuwen heen dezelfde pose door kunstenaars werd gebruikt. marliesterborg@gmail.com ....

Lees meer…

Pieta, 1890, Van Gogh Museum. De Moeder van de Kunstenaar, Arles, Oktober, 1888, Norton Simon Museum. 'En de ziekte waaraan wij beschaafde lui 't meest laboreeren zijn melancholie en pessimisme.' Vincent aan zus Wil, Oktober 1887 Waarom luistert het van Gogh museum in het project DE WAANZIN NABIJ niet naar de 'patient' Vincent van Gogh? Waarom wordt de familiale context van zijn ziekte niet bij de diagnose betrokken? Immers, vier kinderen van Gogh leden aan stemmingsstoornissen, aan MELANCHOLIE. ....

Lees meer…

de melancholie van Vincent

MELANCHOLIE was de ziekte waaronder Vincent van Gogh dacht te lijden, jaren voordat hij tot suicide besloot. Het woord 'melancholie' heeft in zijn brieven meer dan 100 hits. Hieronder enkele voorbeelden. "Ik voel mijn eigen ongeneeselijke melankolie..." Brief aan Theo, Drenthe, 29 okt. - 2 nov. 1883 "Er was toen iets in mij van onuitsprekelijken weemoed - De leegheid, de onuitsprekelijke misère van binnen maakte dat ik dacht - ja ik kan mij begrijpen dat er menschen zijn die in 't water springen..." Brief aan Theo, den Haag, 6 juli 1882 ' Het lijkt mij dat hij altijd een neiging heeft tot melancholie. "Melancholie kan schadelijk zijn, en toegeven aan melancholie levert geen energie op." Brief van Dominee van Gogh aan Theo, Zundert, 1875. "dat als de melancholie.te zwaar wordt om te kunnen verdragen, hij (Dr Gachet) zeker iets zou kunnen doen om de hevigheid ervan te verlichten." Brief aan Theo, Auvers, 25 maart 1890 Theo aan Jo , 20 juli 1890 7 dagen voordat Vincent zichzelf schoot, 9 dagen voordat hij stierf. "Als hij maar niet melancholiek is en op weg naar een nieuwe crisis." ....

Lees meer…

Himmelhoch jauchzend zum Tode betrubt

De essentie van de bipolaire stoornis, toen 'melancholie' genoemd, kan worden samengevat met de woorden van Goethe Himmelhoch jauchzend zum Tode betrubt Deze zinsnede laat beide kanten van de manische depressie zien. Deze beroemde woorden zijn afkomstig uit het 'Lied van Claartje' in het toneelstuk Egmont. Geschreven door Goethe. Aan het einde van het stuk laat Goethe Claartje haar eigen leven nemen. Het Lied van Claartje Freudvol und Leidvol, met de beroemde woorden werd op muziek gezet door Beethoven. Hieronder gezongen door Joanna Pianissimo [Klärchens Lied] 1) Freudvoll Und leidvoll, Gedankenvoll sein, Langen Und bangen In schwebender Pein; Himmelhoch jauchzend, Zum Tode betrübt - Glücklich allein Ist die Seele, die liebt. Johann Wolfgang von Goethe (Erstdruck 1788) ....

Lees meer…

Robert Schumann engelen en duivels

Robert en Clara Schumann zijn hier geporterteerd in de melancholieke pose. Robert Schumann had een zware psychische stoornis. Daarover schreef zijn vrouw Clara: "...'s nachts, kort nadat wij naar bed waren gegaan, stond Robert op en schreef een melodie die, zei hij, de engelen voor hem gezongen hadden. Hij ging weer liggen en sloeg de hele nacht onbegrijpelijke taal uit, starend naar het plafond. Toen de dag aanbrak, waren de engelen veranderd in duivels en ze maakten afschuwwekkende muziek, ze zongen dat hij een zondaar was en dat ze hem in de hel zouden werpen."' Toch had hij ook perioden van opperste gelukzaligheid. Deze vertolkte hij muzikaal met de woorden van Goethe. "Welch ein Morgenwölkchen schwebet" ....

Lees meer…

Depressie bij Goethe en Brahms

Winterse Reis door het Harzgebergte Text: Johann Wolfgang von Goethe Muziek Johannes Brahms Dit lied gaat over een Winterse reis naar het Harz gebergte. Winter en gebergte staan hier voor de depressieve kant van de melancholie. Hierin laten Goethe en Brahms compassie klinken voor iemand die door het lot depressief is, die zich afzondert van de mensen en voor wie al het goede alleen het negatieve kan zien. Het gedicht is door Brahms ingekort. Goethe wijst in een inleidiend vers erop dat stemming soms iets onvermijdelijks is, noodlottig bijna. Sommige mensen zijn voor vreugde bestemd, anderen voor misantropie. ....

Lees meer…

Vreugde en Broederschap - Beethoven

In Ode aan de Vreugde uit zijn 9e Symphonie vertolkt Beethoven het gelukzalige gevoel, - ook bekend in de hypomane fase van de bipolaire stoornis - het gevoel dat allen broeders zullen worden....wat natuurlijk in de praktijk nooit helemaal gebeurt. Strijd en nijd blijven bestaan. Maar zo'n ge-exalteerde stemming kan wel inspireren............................................De woorden zijn van Schiller. ....

Lees meer…

Lithium - Kurt Cobain

Kurt Cobain was een Amerikaanse zanger en songschrijver die speelde met de door hem opgerichte band Nirvana ( het hemelse niets). Hij schreef Lithium lang voordat hij de diagnose kreeg voor manisch-depressiviteit. Hij nam drugs als zelfmedicatie. Hij deed verschillende pogingen tot suicide. Het lukte toen hij 27 jaar oud was. Hij liet een vrouw en kleine dochter achter. ....

Lees meer…